De Grote Onbekende

Wat voor beeld heb je bij God. Dat blijft een interessante vraag. Want er komen allerlei visies op God in de Bijbel naar voren. Zijn het facetten van dezelfde God? Tijdens de huiskamerbijeenkomst in Eelderwolde, in de avond van 19 mei, gingen we aan de hand van een aantal Bijbelteksten en een paar afbeeldingen in op hoe je je God kunt, en misschien mag, voorstellen.

Zijn woorden beelden?

Zijn woorden niet een soort beelden? En maak je eigenlijk geen beeld van God zodra je probeert iets te zeggen over wat je bedoelt als je God genadig noemt, of liefde, of de levende. Je moet vervolgens toch een concreet voorbeeld geven als gevraagd wordt wat je daar dan precies (of ongeveer) mee bedoelt.

Maak geen beeld van God

We lazen daarom het stukje uit de Tien Geboden dat van oudsher bekend staat als het verbod op beelden van God. En het viel ons op dat de NBV21 een heel andere betekenis toelaat. Daar staat namelijk, in Exodus 20:

Ik ben de HEER, uw God, die u uit Egypte, uit de slavernij, heeft bevrijd.
Vereer naast Mij geen andere goden.

Maak geen godenbeelden, geen enkele afbeelding van iets dat in de hemel hierboven is of van iets beneden op de aarde of in het water onder de aarde. Kniel er niet voor neer en vereer ze niet, want Ik, de HEER, uw God, duld geen ontrouw.

Hé, zeiden we tegen elkaar. Het is alsof godenbeelden hier een synoniem zijn voor de manier waarop de andere volken hun godsdienst vormgeven. Dat wordt dan afgezet tegen het jodendom waar godsbeelden niet bij horen, waar ze het met woorden doen. Dan betekent het dus eerder: ‘aanbid geen vreemde goden’ (op de manier waarop ze dat in vreemde godsdiensten doen, met beelden) dan dat het betekent ‘maak geen beeld van God.’ Want zo doen wij dat niet.

Verbeelding komt hoe dan ook

Toch is er in de geschiedenis van het christendom en ook het jodendom een onbedwingbare drang naar verbeelding geweest. Niet om de beelden te aanbidden, maar wel om zichtbaar te maken wie God is, of een verhaal uit de Bijbel uit te beelden. In de synagoge van Doura-Europos is dit fresco van Mozes bij de brandende braamstruik gevonden. Gods hand linksboven wijst op zijn aanwezigheid.

Gods billen

En 1200 jaar later (let wel: een voor ons onvoorstelbaar lange periode) schilderde Michelangelo God als een oude grijsaard op het plafond van de Sixtijnse Kapel.

Door het snelle omdraaien wijkt de mantel rond Gods billen. We vonden het opmerkelijk dat deze afbeelding door de censuur heen kwam, indertijd. (Rechts wijst God zon en maan hun plek, links in dezelfde afbeelding schept hij de planten op de aarde).

Olle grieze

Het is een vertrouwd beeld, God als oude man in de wolken. Misschien omdat we ouderdom met wijsheid associëren.

Maar het gebeurt ook in de Bijbel, zoals in Daniël 7: Ik zag dat er tronen werden neergezet en dat er een oude wijze plaatsnam. Zijn kleed was wit als sneeuw, zijn hoofdhaar als zuivere wol.

Natuurlijk is God geen oude (wijze) man. Ook geen oude wijze vrouw, al is er best wat speelruimte om God iets vrouwelijker te verbeelden dan we gewend zijn om te doen.

De onbekende God

In het Nieuwe Testament komt Paulus in Handelingen met een filosofisch beeld van God. Hij is de Onbekende God, die niet door mensen hoeft te worden gediend. In die God leven wij, bewegen wij en zijn wij. En we kunnen hem vinden door te zoeken en te tasten, dat is de bedoeling. Zou dat tasten en zoeken een heel leven lang kunnen zijn?

Hoe het precies bedoeld is, dat wij in God bewegen, leven en zijn? Als vissen in de oceaan, dat God dan het water is? Hoe verhoud je je dan tot zo’n God?

God is liefde

Met een beroep op 1 Johannes 4 onderzochten we de uitspraak dat God liefde is. Maar wat is liefde dan? In de tekst komt liefde vooral naar voren als iets dat je doet, en minder iets dat je voelt. Aan God doen, de titel van een boekje uit 1997 (van Kuitert) krijgt ineens betekenis hier. Zou dit ook het tasten en zoeken zijn?

Anders dan in Handelingen voelt het hier wel meer voorwaardelijk: God is er voor je, is ervaarbaar als je aan hem doet. En anders niet. Maar het kan ook andersom zijn natuurlijk, dat God er steeds is, maar enkel door jou wordt opgemerkt als je…

God is Jezus

In 1 Johannes 4, maar ook aan het einde van de proloog van het Johannesevangelie (Johannes 1) wordt Jezus aangewezen als het beeld van God. Daar konden we wel wat mee. En van Bonhoeffer lazen we zelfs dat dit het enige is waarmee we het moeten doen. Omdat al het andere spreken over God (die dan ‘ergens’ moet zijn of ‘iets buiten ons’) leidt tot zinloze speculatie.

Het sprak ons aan omdat Jezus menselijk is. Daar kun je je iets bij voorstellen. Hoe menselijk dan? Tot in onze neiging tot alle kwaad aan toe? Hoe verhoudt zich dat tot de onvoorwaardelijke liefde van God? En tot het in alles in hem bewegen, leven en zijn? We waren aan het einde niet uitgepraat.

Voornemen

Het voornemen is om na de zomervakantie weer een gesprek te plannen. Want van alle mogelijkheden die je hebt om elkaar te ontmoeten, is samen in gesprek gaan toch de manier die het makkelijkst voor verdieping zorgt. Wil je dan ook aansluiten in Eelderwolde? Stuur ds. Van der Plas even een mailtje!

Ten slotte

Kijk, er is voor mij niets om in te geloven
en ik weet ook dat ik heen moet gaan
toch heb ik mijn hart opgerekt tot een snaar
waarmee ik kan zingen naar het blauw
naar hem, die niemand kan vinden
naar hem, die ik niet zal vinden,
Ook niet als ik dood ben

Maar wel, nu mijn spieren weker worden
heb ik het gevoel, dat te midden van het stof
waarin ik struikelde over aardkluiten en zielen
ik de gast was van een grote en onbekende God.

Deszö Kosztolányi (1885-1936)