“Niets is zo verhelderend als verwarring”

Ontregelen heeft niet altijd een fijne bijklank. Het is het verstoren van evenwicht, waardoor wanorde en verwarring kunnen ontstaan. En die brengen een gevoel van onveiligheid met zich mee. Mensen hebben regels nodig, al was het maar om de wereld een beetje voorspelbaar te houden.

Wim T. Schippers, Pindakaasvloer, Museum Boymans van Beuningen

Orde in chaos

Het scheppingsverhaal in Genesis vertelt, hoe God orde schept in de chaos. Scheppen is scheiden: de dag van de nacht, het land van de zee, de hemel van de aarde. En God zag dat het goed was. Toen alles zijn plek had gekregen was het tijd voor leven. Het is misschien wel beeldspraak voor wat we intuïtief allemaal weten. Een zekere orde is een levensvoorwaarde.

Maar de profeten dan

Maar sla ook eens de profetenverhalen op. Of lees hoe de samenleving reageert als Jezus aan tafel gaat met ‘tollenaars en zondaars’. De Bijbel staat vol van verhalen waarin de bestaande orde wordt opgeschud. Door ontregelend gedrag in naam van God. Blijkbaar is orde ook niet altijd alles.

Broer Konijn

Het doet denken aan de ‘trickster’ zoals dat in de Amerikaanse literatuur worden genoemd. Dat is een ‘bedrieger’, iemand die met list en bedrog aan eten weet te komen ten koste van anderen die de macht hebben. Bijvoorbeeld Broer Konijn uit de V.S., of Anansi de Spin uit Suriname en de Nederlandse Antillen. Deze helden delen met elkaar dat hun verhalen verteld werden door slaven. Wie niet de macht heeft, moet slim zijn. Wie onderdrukt wordt, mag zich verzetten.

Regels voor wie
Ook in onze tijd zijn er regels die machtigen bevoordelen, en onmachtigen tot slachtoffer maken. Als je arm bent, mag je dan een brood stelen? En heb je als toeslagenaffaire-slachtoffer recht op compensatie ondanks dat de belastingdienst indertijd de regels volgde? Het antwoord ligt voor de hand. En toch is het erg moeilijk om regels los te laten als ze er eenmaal zijn. Bestaan regels er voor de mens, of bestaat de mens voor de regels?

Heilzame verwarring

Kunstenaar Wim T. Schippers schiep graag verwarring met zijn kunstwerken. Zoals de pindakaasvloer. Of het toneelstuk Going to the dogs. Of zijn televisie– en radioshows. Hij overtrad de regels niet, maar volgde ze tot in het absurde. Waardoor mensen er vragen bij gingen stellen. Op die manier zorgt verwarring voor verheldering, en zet ontregeling vraagtekens bij de vanzelfsprekende regels. “Niets is zo verhelderend als verwarring”, zei hij. Overigens was hij volgens mij wars van kunst met een boodschap: “Kunst: er met de pet naar gooien, en raak gooien.”

Christelijke ontregeling

Je zou jezelf kunnen afvragen: als je weerstand voelt tegen ontregeling, wat staat er dan voor jou op het spel? Is de regel die in jouw voordeel werkt, niet nadelig voor anderen. Hebben die anderen wel een stem, of maken de regels of de bureaucratie ze monddood? En, eerlijk is eerlijk, we zouden ons dezelfde vragen moeten stellen als christenen. Ontregelen we wel genoeg, of zijn de regels ons heilig geworden… ten koste van kwetsbare mensen?

Volgende keer

Zo zie je maar: de actualiteit levert interessante stof tot praten en nadenken! In juli slaan we over, maar meld je alvast aan voor de huiskamerbijeenkomst van augustus. Je hoort dan nog wel waar het is.

ds. Kaj van der Plas